Kırmızı Dev ile Beyaz Cüce

Güneş bugün ana koldadır. Çekirdeğinde hidrojen yanar, boyut durgundur. Bu durgunluk sonsuza dek sürmez. Yakıt çekirdekte değişince Güneş şişecek, sonra dış katmanını bırakıp küçük bir çekirdeğe çekilecektir. Şişkin hâline kırmızı dev, kalan çekirdeğe beyaz cüce denir. İkisi birden, Güneş kütlesindeki bir yıldızın iki ucudur.

Şişen ve serinleyen yüzey

Çekirdekte hidrojen azalınca çekirdek büzülür ve ısınır. Dış katmanlar buna genişleyerek cevap verir. Yüzey büyür, sıcaklığı düşer ve renk kırmızıya kayar. Toplam ışık ise artar, çünkü yüzey çok geniştir. Serin ama dev bir yıldız, küçük ve sıcak bir yıldızdan daha parlak olabilir. Parlaklık yalnız sıcaklığın işi değildir.

Ana kolun bir yaş yolu olmadığı ana kol yazısında anlatılır. Kırmızı dev, o şeridin sağındaki her serin yıldız değildir. Çekirdek yakıtını değiştirip şişmiş bir yıldızdır. Kütlesi baştan hafif olan bir ana kol yıldızı da serin görünür. İkisini ayırmak için çap ve çekirdek sorulur.

Güneş'in sonraki hâli

Güneş kırmızı dev olduğunda iç gezegenlerin yörüngeleri kökten değişir. Merkür ve Venüs'ün akıbeti bu şişmenin içinde kalabilir. Dünya'nın yutulup yutulmayacağı, kullanılan modele göre değişir. Kesin bir yutma tarihi bu yazının vereceği bir sayı değildir. Verilen, ölçeğin bugünkü yörüngelerle kıyaslanacak kadar büyük olduğudur.

Bu şişme bir patlama değildir. Dış katman yavaşça savrulur. Savrulan gaz, bir süre çekirdeğin ışığıyla aydınlanan bir kabuk oluşturabilir. Kabuk dağılır. Kalan, Dünya boyutunda ama Güneş kütlesine yakın bir çekirdektir. O çekirdek beyaz cücedir.

Küçük, sıcak, yanmayan

Beyaz cüce, çekirdeğinde füzyon sürdüren bir yıldız değildir. Kendi çekiminin altında, elektronların daha fazla sıkışmaya direnmesiyle durur. Yüzeyi başlangıçta sıcaktır. Küçük olduğu için toplam ışığı, aynı sıcaklıktaki bir deve göre azdır. Zamanla soğur. Soğumak, yeniden ana kola dönmek değildir.

Bu direncin bir sınırı vardır. Yaklaşık 1,4 Güneş kütlesinin üstünde beyaz cüce kararlı kalamaz. Güneş'in bırakacağı çekirdek bu sınırın altındadır. Çok daha ağır yıldızlar beyaz cüce bırakmadan başka bir sona gider. O son, bu iki ucun devamı değildir.

İkisini karıştırmamak

Kırmızı dev büyük ve görece serindir. Beyaz cüce küçük ve başlangıçta sıcaktır. Biri yakıtın değiştiği şişkinlik, öteki yakıtın bittiği artıktır. İkisi aynı anda aynı yıldızın iki katmanı gibi yan yana durmaz. Önce şişkinlik, katman savrulunca artık.

Haberde ölmekte olan yıldız diye bir başlık görünce sorulacak şey, şişmekte mi yoksa çoktan çekirdeğe mi indiğidir. Işık eğrisi ve tayf bu ayrımı yapar. Renk tek başına yapmaz. Kırmızı olmak, dev olmak için yetmez.

Sık sorulan sorular

Güneş süpernova mı olacak?

Hayır. Güneş kütlesindeki yıldızlar kırmızı dev aşamasından sonra beyaz cüce bırakır. Süpernova, çok daha ağır yıldızların sonudur.

Beyaz cüce neden çökmez?

Çekirdeğinde füzyon bitmiştir. Çökmeyi, elektronların daha fazla sıkışmaya direnmesi durdurur. Bu direnç yaklaşık 1,4 Güneş kütlesine kadar yeter.

Kırmızı dev soğuk mudur?

Yüzeyi Güneş'inkinden serindir. Toplam ışığı ise geniştir, çünkü çapı çok büyüktür. Serin yüzey ile düşük ışık aynı şey değildir.