Panspermia: Taşın Üstündeki Yaşam İddiası

Yaşamın bir dünyada başlayıp kayaların içinde başka dünyalara taşındığı düşünülür. Bu fikre panspermia denir. Çekici bir yer değiştirmedir. Yer değiştirme, başlangıcı açıklamaz. Taşın yolda sağ kalıp kalmadığını da tek başına göstermez. Fikir masadadır. Masa, kanıtlanmış bir yolculuk değildir.

Neyi taşır, neyi taşımaz

Bir çarpma, yüzeyden kaya koparıp uzaya savurabilir. Ay ve Mars kökenli göktaşları Dünya'da bulunur. Adresli örnek getirmenin neden zor olduğu ayrı bir yazıda durur. Doğa, bu işi kontrolsüz de yapar. Kopan kaya, başka bir gezegene düşebilir. Düşmesi, içinde canlı bir hücrenin yolculuğu tamamladığı anlamına gelmez.

1990'larda bir Mars göktaşındaki küçük şekiller, canlı izi diye tartışıldı. İddia tutunmadı. Şekiller, yaşam olmadan da oluşabilen minerallerle açıklandı. Bu öykü, fikri çöpe atmaz. Tek bir taşın, hükmü vermeye yetmediğini gösterir. Hüküm, şeklin yanında bir kimya ve bir yanlış üretimin elenmesini ister. O eleme biyoimza yazısında durur.

Yolun süzgeçleri

Koparma anındaki şok, uzaydaki ışınım, yıllar süren soğuk ve inişteki ısı, hücrenin önüne dört kapı koyar. Bazı mikroplar zor koşullarda bir süre dayanır. Dayanmak ile o kapıların hepsini geçip yeni bir dünyada üremek ayrıdır. Ekstremofillerin sınırını ayrı bir yazıda çizmiştik. Sınır, bir göktaşının içinin kendiliğinden canlı deposu olduğu anlamına gelmez.

Taşın içi, yüzeye göre daha korunaklı olabilir. Olabilir demek, her taşın içinin korunaklı olduğu demek değildir. Boyut, yolculuğun süresi ve hangi ışınımın içeri girdiği ayrı ayrı sorulur. Biri eksikse hikâye, bir ihtimal olarak kalır.

Başlangıcı ötelemek

Panspermia tutsa bile yaşamın nasıl başladığı sorusu durur. Soru, yalnızca başka bir yüzeye taşınır. Taşınmak, ilk adımın kolay olduğu anlamına gelmez. İlk adım hâlâ bir kimya sorunudur. Sorun, Dünya'da da Mars'ta da aynı sertliktedir. Yer değiştirmek, sertliği silmez.

Bu yüzden fikir, Dünya'daki yaşamın yerli olduğu iddiasını da tek başına çürütmez. İki ihtimal birden açıktır. Yerli başlangıç ve taşınmış başlangıç. Ayırmak için, başka bir gövdede bağımsız bir iz ya da taşın içinden çıkan ve yola ait olduğu gösterilen bir hücre gerekir. Elimizde bu hücre yoktur.

Nasıl okunur

Bir haber yaşam uzaydan geldi diyorsa üç soru yeter. Hangi taş. Hangi iz, yaşam olmadan da oluşur mu. Yolculuğun şok ve ışınımı o izi taşır mı. Üçü de yoksa cümle bir senaryodur. Senaryo, köken araştırmasını yasaklamaz. Kökenin bulunmuş olduğu cümlesinin yerine de geçmez.

Sık sorulan sorular

Panspermia kanıtlandı mı?

Hayır. Kaya parçalarının dünyalar arasında gidebildiği bilinir. İçlerinde yaşamın yolculuğu tamamladığı gösterilmiş değildir. 1990'lardaki ünlü iddia tutunmadı.

Bu fikir yaşamın kökenini çözer mi?

Hayır. Soruyu başka bir yüzeye taşır. İlk kimya adımı durur. Yer değiştirmek, o adımı kolaylaştırmaz.

Her göktaşı bir canlı taşıyabilir mi?

Taşıyabileceği gösterilmiş değildir. Şok, ışınım ve iniş ısısı ciddi süzgeçlerdir. Dayanıklı bir mikrop, bu süzgeçlerin hepsini geçmiş sayılmaz.